Yaşlanma nedir, antioksidan neyi engeller?
Vulkanize kauçuk zamanla sertleşir, çatlar veya yumuşar. Bunun arkasında üç ana mekanizma vardır: oksijenle zincir kopması ve çapraz bağlanma (termo-oksidatif yaşlanma), ozonun gerilim altındaki yüzeyde açtığı çatlaklar (ozon çatlağı) ve tekrarlı deformasyonun hızlandırdığı yorulma. Antioksidanlar birinci mekanizmayı, antiozonantlar ikinci ve üçüncüsünü hedefler; pratikte 'antidegradan' terimi hepsini kapsar.
Antioksidan sınıfları
Amin tipi (PPD'ler ve TMQ) en güçlü koruyuculardır ama lekeler; fenolikler (BHT, BKF) lekelemez ancak daha zayıftır; merkaptobenzimidazoller (MMBI, ZMMBI) tek başına orta, kombinasyonda güçlü sinerjistlerdir. Seçim üç soruya göre yapılır: parça siyah mı renkli mi, dinamik yük var mı, çalışma sıcaklığı ne kadar?
Siyah ve dinamik parçalar: 6PPD + TMQ
Lastik, körük, kayış, takoz gibi siyah ve dinamik yüklenen parçalarda standart sistem 1–2 phr 6PPD (Vulkanox 4020) ile 1–2 phr TMQ (Vulkanox HS) kombinasyonu ve 1–3 phr antiozonant vakstır (Antilux). 6PPD ozon ve yorulmayı, TMQ ısı yaşlanmasını, vaks statik ozonu üstlenir. Daha hızlı statik koruma istenirse 77PD (Vulkanox 4030) eklenir.
Açık renkli ve renkli parçalar
PPD'ler kullanılamaz. BHT veya BKF (0,5–1,5 phr) temel oksidasyon korumasını verir; ozon için Vulkazon AFS (1–3 phr) ve vaks eklenir. Yüksek sıcaklıkta BKF, BHT'ye tercih edilir.
Yüksek sıcaklık ve kablo
EPDM, NBR kablo ve yüksek sıcaklık parçalarında TMQ + ZMMBI (Vulkanox ZMB2) veya fenolik + MMBI kombinasyonları uzun ömür verir; peroksit kürde MMBI türevleri özellikle etkilidir.
Sık yapılan hatalar
Antioksidanı tek başına artırmak kusma ve maliyet getirir, korumayı artırmaz; doğru olan sinerjik çift kullanmaktır. Vaks dozajını 3 phr üzerine çıkarmak yapışma ve görünüm sorunu yaratır. TMQ'nun ozon koruması vermediği, BHT'nin uçucu olduğu unutulmamalıdır.